Tổng quan về thay đổi pháp lý từ năm 2026
Kể từ ngày 01/01/2026, Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, thiết lập khung pháp lý mới về quản lý hóa chất độc. Định nghĩa về "chất độc" được cụ thể hóa tại khoản 5 Điều 2 Luật Hóa chất 2025 và khoản 4 Điều 2 Nghị định số 26/2026/NĐ-CP, dựa trên các tiêu chí phân loại GHS như độc cấp tính cấp 1, tác nhân gây ung thư cấp 1A, hoặc nguy hại môi trường cấp 1. Doanh nghiệp cần lưu ý rằng pháp luật hình sự không định nghĩa riêng "chất độc" mà sử dụng bộ tiêu chí này làm căn cứ xác định đối tượng tội phạm.
Phạm vi áp dụng và đối tượng kiểm soát
Quy định này áp dụng cho mọi tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu hóa chất thuộc Danh mục hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Điểm mới quan trọng là việc phân cấp thẩm quyền từ Bộ Công Thương về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (thường là Sở Công Thương) theo Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP, có hiệu lực từ ngày 29/5/2026. Doanh nghiệp cần xác định hóa chất của mình thông qua phiếu an toàn hóa chất (MSDS) và đối chiếu với danh mục tại Nghị định số 24/2026/NĐ-CP để biết mình có thuộc diện phải xin giấy phép hay không.
Doanh nghiệp cần làm gì để tuân thủ?
- Rà soát danh mục hóa chất: Đối chiếu toàn bộ danh mục hóa chất đang lưu trữ, kinh doanh với các tiêu chí tại Nghị định 26/2026/NĐ-CP để xác định hóa chất độc và hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
- Cập nhật giấy phép theo phân cấp mới: Kiểm tra hiệu lực giấy phép hiện có. Từ ngày 29/5/2026, thực hiện thủ tục cấp mới, cấp đổi hoặc điều chỉnh giấy phép thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến gửi Sở Công Thương nơi đặt trụ sở chính hoặc nơi đặt cơ sở sản xuất, kinh doanh.
- Thiết lập hệ thống truy xuất điện tử: Tuân thủ quy định tại Điều 17 Luật Hóa chất 2025 và Điều 8 Thông tư 01/2026/TT-BCT, lập phiếu kiểm soát mua bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt qua nền tảng định danh của Bộ Công an trong vòng 10 ngày kể từ ngày giao hàng.
- Củng cố kiểm soát nội bộ: Xây dựng phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất và thực hiện kiểm kê định kỳ để ngăn chặn thất thoát, đảm bảo an toàn lao động.
Lưu ý pháp lý về chế tài hình sự
Doanh nghiệp cần phân biệt rõ hai tầng chế tài. Vi phạm hành chính có thể dẫn đến phạt tiền và tước quyền sử dụng giấy phép. Tuy nhiên, ranh giới hình sự theo Điều 311 và Điều 312 Bộ luật Hình sự rất mong manh. Việc bán hóa chất cho đối tượng không đủ điều kiện hoặc không lập phiếu kiểm soát điện tử có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân người quản lý, ngay cả khi doanh nghiệp có giấy phép hoạt động đầy đủ. Pháp nhân thương mại không phải là "tấm khiên" che chắn cho cá nhân trong các vụ án liên quan đến chất độc.
Các trường hợp miễn trừ cấp phép
Theo Điều 21 Nghị định 26/2026/NĐ-CP và Điều 18 Luật Hóa chất 2025, một số trường hợp được miễn cấp giấy phép như: hóa chất có hàm lượng nhỏ hơn hoặc bằng 1% (đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt nhóm 1), hóa chất trong dược phẩm, mỹ phẩm, xăng dầu hoặc hóa chất phục vụ sản xuất nội bộ. Ngoài ra, quy định cũng miễn xuất trình hồ sơ giấy phép đối với một số hóa chất không thuộc diện hạn chế sản xuất, kinh doanh theo Nghị định 24/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên tra cứu kỹ các khoản miễn trừ này để tối ưu hóa thủ tục.
