1. Mười nhóm chủ thể có thẩm quyền xử phạt
Chương III quy định 10 nhóm lực lượng có thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp. Điều quan trọng cần hiểu: không phải lực lượng nào cũng được xử phạt mọi hành vi — phần lớn chỉ có thẩm quyền trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao (Điều 72).
Nắm được "ai kiểm tra gì" giúp doanh nghiệp biết cần chuẩn bị hồ sơ gì khi tiếp đoàn kiểm tra.
| Lực lượng | Phạm vi kiểm tra chính | Điều |
| UBND các cấp (xã, tỉnh) | Toàn bộ Chương II, trong phạm vi quản lý địa phương | 62 |
| Sở/Cục chuyên ngành (Công Thương, Tài chính, Y tế, NN&MT) | Theo lĩnh vực phụ trách: Cục Phòng bệnh → chế phẩm diệt côn trùng (Mục 6); Cục Trồng trọt & BVTV → Điều 35, 48, 57; Cục Hóa chất/KTAT&MTCN → toàn bộ hóa chất, VLNCN | 63 |
| Thanh tra chuyên ngành (Hàng hải, Hàng không, PCCC, Công an, Quốc phòng) | Toàn bộ Chương II theo chức năng, nhiệm vụ được giao | 64 |
| Công an nhân dân | Toàn bộ Chương II theo chức năng, nhiệm vụ được giao (an ninh kinh tế, PCCC, ma túy, giao thông, quản lý hành chính...) | 65 |
| Hải quan | Chỉ Điều 21, 22, 23, 26, 39, 47 và điểm a khoản 4 Điều 59 — tức các hành vi liên quan xuất nhập khẩu | 66, 72.5 |
| Kiểm ngư | Chỉ Điều 22, 32, 49, 58 — liên quan hoạt động trên biển/vận chuyển | 67, 72.6 |
| Kiểm lâm | Chỉ Điều 22, 32, 49, 58 — liên quan khu vực rừng | 68, 72.7 |
| Quản lý thị trường | Toàn bộ Chương II — kiểm tra thị trường nội địa | 69 |
| Bộ đội Biên phòng | Điều 16, 17, 23, 27, 29, 30, 32, khoản 2–3 Điều 39, khoản 1&3 Điều 46, Điều 47, 49, 55, 59, 60 — khu vực biên giới | 70, 72.9 |
| Cảnh sát biển | Điều 32, 33, khoản 1–3 Điều 39, Điều 46, 47, 49, 55, 58, 59 — khu vực biển | 71, 72.10 |
Ý nghĩa thực tế: một doanh nghiệp chỉ sản xuất, kinh doanh hóa chất nội địa (không xuất nhập khẩu, không hoạt động gần biên giới/biển) chủ yếu chỉ tiếp đoàn kiểm tra của Sở Công Thương/Cục Hóa chất, Quản lý thị trường, Công an kinh tế hoặc UBND địa phương. Hải quan, Kiểm ngư, Kiểm lâm, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển chỉ có thẩm quyền với các Điều khoản liên quan trực tiếp đến xuất nhập khẩu, vận chuyển qua biên giới/đường biển/khu vực rừng.
2. Mức phạt tối đa theo cấp bậc trong từng lực lượng
Trong mỗi lực lượng, thẩm quyền phạt tiền tăng dần theo cấp bậc — cấp càng cao thì mức phạt tối đa, quyền tịch thu tang vật, đình chỉ/tước quyền sử dụng giấy phép càng lớn. Bảng dưới đây tổng hợp mức trần theo cấp phổ biến nhất mỗi lực lượng:
| Lực lượng — Cấp bậc | Mức phạt tối đa (Hóa chất) | Mức phạt tối đa (VLNCN) |
| Cấp cơ sở (chiến sĩ, kiểm soát viên, công chức thi hành công vụ) | 2,5 – 5 triệu | 5 – 10 triệu |
| Cấp đội/trạm/đồn (Đội trưởng, Trạm trưởng, Đồn trưởng) | 5 – 15 triệu | 10 – 30 triệu |
| Cấp Chi cục/Phòng nghiệp vụ (Chi cục trưởng, Trưởng phòng) | 15 – 25 triệu | 30 – 50 triệu |
| Cấp Cục/Giám đốc Sở/Giám đốc Công an tỉnh/Chủ tịch UBND tỉnh | 40 – 50 triệu | 80 – 100 triệu |
- Chỉ cấp Cục trưởng chuyên ngành trở lên, Giám đốc Sở, Giám đốc Công an tỉnh, Cục trưởng Hải quan/Cục Thủy sản-Kiểm ngư/Cục Lâm nghiệp-Kiểm lâm/Cục Quản lý thị trường, Chủ tịch UBND cấp tỉnh mới có quyền phạt tới mức tối đa của Nghị định (50 triệu hóa chất / 100 triệu VLNCN) và áp dụng đình chỉ/tước quyền sử dụng giấy phép.
- Cấp cơ sở (chiến sĩ, kiểm soát viên, công chức đang thi hành công vụ) chỉ có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền mức thấp và tịch thu tang vật trong hạn mức nhỏ — nếu vụ việc vượt thẩm quyền, phải lập biên bản và chuyển lên cấp có thẩm quyền cao hơn (Điều 73, khoản 2).
3. Thẩm quyền lập biên bản (Điều 73)
- Mọi chức danh từ Điều 62 đến Điều 71 đều có quyền lập biên bản đối với hành vi vi phạm trong phạm vi được phân định tại Điều 72.
- Người thuộc lực lượng Quân đội, Công an, công chức trong các cơ quan nêu trên đang thi hành công vụ cũng có quyền lập biên bản trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao — không chỉ giới hạn ở người đứng đầu đơn vị.
- Công chức đang thi hành nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra chuyên ngành hóa chất/VLNCN, hoặc thanh tra, kiểm tra có nội dung liên quan, cũng có quyền lập biên bản.
- Nếu vi phạm phát hiện không thuộc thẩm quyền hoặc địa bàn quản lý của người đang thi hành công vụ, người đó vẫn phải lập biên bản làm việc để ghi nhận sự việc và chuyển ngay đến người có thẩm quyền xử lý — không được bỏ qua vi phạm chỉ vì không đúng thẩm quyền của mình.
4. Khuyến nghị chuẩn bị hồ sơ theo từng loại đoàn kiểm tra
| Đoàn kiểm tra | Hồ sơ nên chuẩn bị sẵn |
| Sở Công Thương / Cục Hóa chất | Toàn bộ Giấy phép/GCN hóa chất còn hiệu lực; hồ sơ huấn luyện an toàn hóa chất; Kế hoạch/Biện pháp ứng phó sự cố; Phiếu an toàn hóa chất; hồ sơ phân loại GHS |
| Sở Y tế / Cục Phòng bệnh | Số đăng ký lưu hành chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn; hồ sơ công bố đủ điều kiện sản xuất/khảo nghiệm/kiểm nghiệm/dịch vụ; kết quả kiểm nghiệm từng lô |
| Hải quan | Tờ khai hải quan; hóa đơn mua bán (bản gốc + bản dịch); Phiếu an toàn hóa chất; giấy phép xuất nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt (nếu có) |
| Quản lý thị trường | Hóa đơn, chứng từ nguồn gốc hàng hóa; nhãn mác; giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh |
| Công an kinh tế / PCCC | Phương án PCCC; giấy phép VLNCN (nếu có); sổ theo dõi kho, canh gác; hồ sơ huấn luyện an toàn |
| Bộ đội Biên phòng / Cảnh sát biển / Kiểm ngư / Kiểm lâm | Giấy phép vận chuyển; hộ chiếu nổ mìn (nếu có hoạt động nổ mìn); giấy tờ chứng minh khu vực hoạt động hợp pháp |
Lưu ý cuối: dù đoàn kiểm tra thuộc lực lượng nào, doanh nghiệp có quyền yêu cầu xuất trình quyết định/kế hoạch thanh tra, kiểm tra và xác minh thẩm quyền của người lập biên bản theo đúng phạm vi tại Điều 72 — nếu phát hiện vượt thẩm quyền, có quyền khiếu nại theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Bài viết mang tính tổng hợp/ tham khảo
