Hóa chất trước đây không thuộc diện "có điều kiện", nay theo luật mới 2026 lại thuộc diện này: Đã nhập khẩu từ 2025 trở về trước thì có cần Giấy chứng nhận đủ điều kiện mới không?

1. Vì sao tình huống này cần lưu ý đặc biệt?

Đây là tình huống dễ bị bỏ sót nhất trong số các trường hợp chuyển tiếp của Nghị định 26/2026/NĐ-CP, vì doanh nghiệp thường chỉ rà soát các hóa chất mình đã biết là "có điều kiện" theo quy định cũ, mà quên kiểm tra xem danh mục mới có bổ sung thêm hóa chất nào mà trước đây mình vẫn kinh doanh tự do, không cần giấy phép.

Khi Nghị định 24/2026/NĐ-CP ban hành danh mục hóa chất có điều kiện mới (thay thế danh mục cũ tại Nghị định 113/2017/NĐ-CP), danh mục này có thể đã mở rộng phạm vi, đưa thêm những hóa chất trước đây không bị quản lý theo cơ chế "có điều kiện" vào diện phải có Giấy chứng nhận. Nếu doanh nghiệp không rà soát kỹ, có thể vô tình kinh doanh hóa chất thuộc diện có điều kiện mà không có giấy phép, dẫn đến vi phạm khi thời hạn ân hạn kết thúc.

2. Căn cứ pháp lý

1. Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026).
2. Nghị định 24/2026/NĐ-CP ngày 17/01/2026 quy định các danh mục hóa chất thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hóa chất — Phụ lục II (Danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện).
3. Nghị định 26/2026/NĐ-CP ngày 17/01/2026 hướng dẫn Luật Hóa chất về quản lý hoạt động hóa chất — Điều 9 (Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh hóa chất có điều kiện), Điều 30 khoản 7 (điều khoản chuyển tiếp cho hóa chất mới thuộc danh mục có điều kiện), Điều 31 (hiệu lực thi hành).
4. Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Nghị định 82/2022/NĐ-CP (văn bản cũ, đã hết hiệu lực từ ngày 17/01/2026 theo Điều 31 khoản 3 Nghị định 26/2026/NĐ-CP) — vẫn được dẫn chiếu trong điều khoản chuyển tiếp để xác định phạm vi hóa chất nào là "mới thuộc diện có điều kiện".

3. Nguyên văn quy định áp dụng: Điều 30 khoản 7 Nghị định 26/2026/NĐ-CP

"Đối với hóa chất thuộc Danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện được ban hành theo Nghị định số 24/2026/NĐ-CP ngày 17 tháng 01 năm 2026 của Chính phủ quy định các danh mục hóa chất thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hóa chất mà không thuộc Danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện và Danh mục hóa chất hạn chế sản xuất, kinh doanh được ban hành theo Nghị định số 113/2017/NĐ-CP ngày 09 tháng 10 năm 2017 của Chính phủ... và Nghị định số 82/2022/NĐ-CP ngày 18 tháng 10 năm 2022... thì phải đáp ứng quy định của Nghị định này trước ngày 31 tháng 12 năm 2026."

Đây chính xác là quy định áp dụng cho tình huống bạn hỏi: hóa chất không nằm trong danh mục cũ (Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Nghị định 82/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung) nhưng nằm trong danh mục mới (Nghị định 24/2026/NĐ-CP).

4. Giải nghĩa: "phải đáp ứng quy định trước 31/12/2026" nghĩa là gì?

"Đáp ứng quy định của Nghị định này" tại khoản 7 được hiểu là phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện theo Nghị định 26/2026/NĐ-CP, bao gồm cả việc có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện theo Điều 9 của Nghị định.

Vì vậy, quy định này tạo ra một khoảng thời gian ân hạn (từ ngày Nghị định có hiệu lực 17/01/2026 đến hết 31/12/2026) để doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị hồ sơ, đáp ứng điều kiện về nhà xưởng, kho chứa, nhân sự chuyên môn, kế hoạch phòng ngừa ứng phó sự cố hóa chất... và hoàn tất thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận — thay vì phải dừng kinh doanh ngay khi luật mới có hiệu lực.

Điểm mấu chốt cần lưu ý: khoảng thời gian ân hạn này không có nghĩa là được miễn nghĩa vụ có Giấy chứng nhận, mà chỉ là lùi thời hạn phải hoàn tất đến 31/12/2026. Sau mốc này, nếu doanh nghiệp vẫn tiếp tục kinh doanh hóa chất đó mà chưa có Giấy chứng nhận đủ điều kiện, hoạt động đó sẽ không còn được coi là hợp pháp theo quy định hiện hành.

5. Áp dụng cho hàng hóa chất đã nhập khẩu từ 2025 trở về trước

Với hàng hóa chất có điều kiện (theo danh mục mới) mà doanh nghiệp đã nhập khẩu từ năm 2025 trở về trước — tức trước khi cả Luật Hóa chất 2025 và Nghị định 24/2026/NĐ-CP, Nghị định 26/2026/NĐ-CP có hiệu lực — nguyên tắc áp dụng như sau:

1. Việc nhập khẩu lô hàng đó tại thời điểm 2025 trở về trước không vi phạm gì, vì tại thời điểm đó hóa chất này chưa thuộc diện quản lý có điều kiện.
2. Việc tiếp tục kinh doanh (bán, phân phối) lô hàng tồn kho đó trong năm 2026 được phép thực hiện mà chưa cần có Giấy chứng nhận ngay, nhờ khoảng thời gian ân hạn tại Điều 30 khoản 7.
3. Tuy nhiên, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn tất thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện trước ngày 31/12/2026 nếu muốn tiếp tục kinh doanh hóa chất đó (bao gồm cả phần hàng tồn kho từ 2025 lẫn hàng nhập khẩu mới trong tương lai) sau mốc này.

6. Các bước doanh nghiệp cần thực hiện ngay

1. Rà soát danh mục hóa chất có điều kiện mới tại Phụ lục II Nghị định 24/2026/NĐ-CP, đối chiếu với toàn bộ danh mục hóa chất mình đang kinh doanh — không chỉ những hóa chất đã biết trước đây là "có điều kiện".
2. Xác định hóa chất nào là "mới thuộc diện có điều kiện" — tức có mặt trong danh mục mới (Nghị định 24/2026/NĐ-CP) nhưng không có mặt trong danh mục cũ (Nghị định 113/2017/NĐ-CP và Nghị định 82/2022/NĐ-CP).
3. Chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh theo Điều 9 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, bao gồm: văn bản đề nghị; bản vẽ tổng thể mặt bằng kho chứa; giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất/hợp đồng thuê kho tồn trữ; quyết định phê duyệt Kế hoạch/Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất; bằng cấp chuyên môn của người phụ trách an toàn hóa chất (trung cấp trở lên chuyên ngành hóa học); Phiếu an toàn hóa chất của các hóa chất đề nghị cấp phép.
4. Nộp hồ sơ đến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính hoặc nơi đặt cơ sở kinh doanh hóa chất (thẩm quyền theo Điều 9 khoản 4 Nghị định 26/2026/NĐ-CP), trước thời điểm 31/12/2026 — nên nộp sớm để có đủ thời gian xử lý hồ sơ, vì thời gian thẩm định thực tế có thể mất từ 12-21 ngày làm việc tùy trường hợp, chưa kể thời gian bổ sung hồ sơ nếu chưa hợp lệ.
5. Lưu giữ hồ sơ chứng minh thời điểm nhập khẩu (tờ khai hải quan, hóa đơn thương mại của lô hàng nhập từ 2025 trở về trước) để có căn cứ xác minh khi cơ quan chức năng kiểm tra, đối chiếu với quy định chuyển tiếp.

7. Bảng tóm tắt

8. Câu hỏi thường gặp

Làm sao xác định chính xác hóa chất của mình có phải "mới thuộc diện có điều kiện" hay không? Cần đối chiếu trực tiếp, từng hóa chất một, giữa Phụ lục II Nghị định 24/2026/NĐ-CP (danh mục mới) và danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện, danh mục hóa chất hạn chế sản xuất, kinh doanh đã ban hành theo Nghị định 113/2017/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 82/2022/NĐ-CP (danh mục cũ). Nếu không tự xác định được, nên liên hệ Sở Công Thương hoặc Cục Hóa chất – Bộ Công Thương để được tra cứu, xác nhận.

Nếu đến 31/12/2026 mà hồ sơ vẫn đang được cơ quan thẩm quyền thẩm định, chưa cấp xong thì có bị coi là vi phạm không? Đây là điểm chưa được quy định rõ ràng, tường minh trong Điều 30 khoản 7 — điều khoản chỉ nêu mốc "phải đáp ứng quy định trước 31/12/2026" mà không nói rõ liệu việc đã nộp hồ sơ đầy đủ, hợp lệ trước hạn nhưng chưa được cấp xong do thời gian xử lý của cơ quan nhà nước có được coi là "đáp ứng quy định" hay không. Để an toàn, doanh nghiệp nên nộp hồ sơ sớm, tốt nhất trước 31/12/2026 ít nhất 30-45 ngày, và giữ đầy đủ biên nhận hồ sơ, văn bản trao đổi với cơ quan cấp phép để chứng minh thiện chí tuân thủ nếu có tranh chấp xảy ra.

Hàng hóa chất tồn kho từ 2025 mà không kịp xin Giấy chứng nhận trước 31/12/2026 thì phải xử lý thế nào? Doanh nghiệp cần tạm dừng hoạt động kinh doanh (bán ra) đối với hóa chất đó cho đến khi được cấp Giấy chứng nhận, để tránh vi phạm. Việc tồn trữ hóa chất trong kho (chưa bán ra thị trường) cần tuân thủ điều kiện tồn trữ an toàn theo quy định chung, độc lập với việc đã có Giấy chứng nhận kinh doanh hay chưa.

9. Kết luận

Đối với hóa chất trước đây không thuộc Danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện theo Nghị định 113/2017/NĐ-CP, nhưng nay đã được đưa vào Danh mục hóa chất có điều kiện mới theo Nghị định 24/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp có nghĩa vụ phải xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, nhưng được hưởng thời gian ân hạn đến hết ngày 31/12/2026 theo Điều 30 khoản 7 Nghị định 26/2026/NĐ-CP để hoàn tất thủ tục, áp dụng cho cả hàng tồn kho đã nhập khẩu từ 2025 trở về trước.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát danh mục hóa chất mới, xác định đúng những hóa chất thuộc diện chuyển tiếp này, và nộp hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận sớm để tránh rủi ro vi phạm khi thời hạn ân hạn kết thúc.

Bài viết mang tính chất tham khảo, tổng hợp